atyayaḥ अत्ययः

Definition: अत्ययः [इ-अच्] 1 (a) passing away, lapse; काल˚ आधिश्चोपनिधिश्चोभौ न कालात्ययमर्हतः Ms.8.145. (b) End, conclusion, termination, absence, disappearance; तपात्यये Ku.4.44.5.23; शिशिरात्ययस्य पुष्पोच्चयः 3.61; आतप˚ R.1.52. -2 Complete disappearance, death, destruction, passing away, perishing; पितुरत्ययात् Dk.64. -3 Danger, risk, harm, injury, evil; जीवितात्ययमापन्नः Ms. 1.14 the life being in danger or jeopardy; प्राणानामेव चात्यये 5.27; प्राणात्यये च संप्राप्ते Y.1.179, Ms.6.68,8:69; पुत्रदारात्ययं प्राप्तः 1.99 (Kull. क्षुदवसन्नपुत्रकलत्रः). -4 Suffering, misery, difficulty, distress. -5 Guilt, fault, offence, transgression; क्षत्रियस्यात्यये दण्डो भागाद्दशगुणो भवेत Ms.8.243; दाप्यो$ष्टगुणमत्ययं 8.4 should be made to pay as a fine for his offence. -6 Attack, assaultसाहसस्तेयपारुष्यगो$भिशापात्यये Y.2.12. -7 Overcoming, mastering mentally, comprehending; बुद्धिश्च ते लोकैरपि दुरत्यया Rām. -8 Overstepping; क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया Kena. Up. -9 A class kind. cf. अशुभे चापदि स्मृतः । अत्ययो$ तिक्रमे कृच्छ्रे दोषे दण्डविनाशयोः । Nm.


Dictionary: Apte
Literary Sources:
Synonyms:
Wikipedia: