cakram चक्रम्

Definition: चक्रम् [क्रियते अनेन, कृ घञर्थे< क नि˚ द्वित्वम् Tv.] 1 The wheel of a carriage; चक्रवत्परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च H.1.173. -2 A potter's wheel. -3 A sharp circular missile, weapon, a disc (especially applied to the weapon of Viṣṇu). -4 An oil-mill; दशसूनासमं चक्रं दशचक्रसमो ध्वजः Mb.13.125.9. -5 A circle, ring; कलाप- चक्रेषु निवेशिताननम् Ṛs.2.14. -6 A troop, multitude, collection, Śi.2.17. -7 A realm, sovereignty; स्वस्थं स्वचक्रं परचक्रमुक्तम् Bu. Ch.2.15; cf. चक्रं सैन्यथाङ्गयोः । राष्ट्रे दम्भान्तरे ... । Medinī. -8 A province, district, a group of villages. -9 A form of military array in a circle. -1 A circle or depression of the body. -11 A cycle, cycle of years. -12 The horizon; यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुन्धरा Rām.2.1.36. -13 An army, a host. -14 Section of a book. -15 A whirlpool. -16 The winding of a river. -17 An astronomical circle; राशि˚ the zodiac. -18 Circular flight (of birds &c.). -19 A particular constellation in the form of a hexagon. -2 Range, department in general. -21 The convolutions or spiral marks of the शालिग्राम. -22 A crooked or fraudulent contrivance. -क्रः 1 The ruddy goose (also called चक्रवाक); पद्मोल्लासविधायिनि सत्पथदीप्तिकृति चक्रभव्यकरे Viś. Guṇā.274. -2 A multitude, troop, group. -Comp. -अङ्गः 1 a gander having a curved neck. -2 a carriage. _x001F_+-3 the ruddy goose (चक्रवाक); चक्राङ्गान् स च नित्यं वै सर्वतो वनगोच- रान् Mb.12.268.36. (-ङ्गी) a goose. (-ङ्गम्) a parasol. -अटः 1 a juggler, snake-catcher. -2 a rogue, knave, cheat. -3 a particular coin, a dināra. -अधिवासिन् m. the orange tree. -अरः, (-रम्) the spoke of a wheel; चक्रारपङ्क्तिरिव गच्छति भाग्यपङ्क्तिः । Svapna.1.4. -अश्मन् n. a machine to hurl stones at a distance; अयःकणपचक्राश्म- भुशुण्ड्युद्यतबाहवः Mb.1.227.25. -आकार, -आकृति a. circular, round. -आयुधः an epithet of Viṣṇu. -आवर्तः whirling or rotatory motion. -आह्वः, -आह्वयः the ruddy goose; -ईश्वरः 1 'lord of the discus', Name of Viṣṇu. -2 the officer in charge of a district. -ईश्वरी Name of the Jaina goddess of learning. -उपजीविन् m. an oil-man. -कारकम् 1 a nail. -2 a kind of perfume. -गजः the plant Cassia Tora. -गण्डुःa round pillow. -गतिः f. rotation, revolution. -गुच्छः the Aśoka tree. -ग्रहणम्, -णी f. a rampart, an entrenchment. -चक्रम् A flock of चक्रवाक birds; अस्ताद्रिपद्मा- करचक्रचक्रे तत्कालविज्ञातपतङ्गपाते । सद्यो दिदीपे विरहानलः ...... । Rām. Ch.6.19. -चर a. moving in a circle; (-रः) a juggler. -चारिन् m. a chariot. -चूडामणिः a round jewel in a coronet or diadem. -जीवकः, -जीविन् m. a potter. -तीर्थम् Name of a holy place. -तुण्डः a kind of fish; रोहितांश्चक्रतुण्डांश्च नलमीनांश्च राघव Rām.3.73.14. -दंष्ट्रः a hog. -घनः a thunder cloud. -धर a. 1 bearing or having a wheel. -2 carrying a discus. -3 driving in a carriage. (-रः) 1 an epithet of Viṣṇu; चक्रघरप्रभावः R. 16.55. -2 a sovereign, governor or ruler of a province; वृद्धानां भारतप्तानां स्त्रीणां चक्रधरस्य च Mb.13.162.38. -3 a village tumbler or juggler. -4 a snake; भवेच्चक्रधरो विष्णौ भुजङ्गे ग्रामजालिनि Viśvalochana. -धारा the periphery of a wheel. -नदी the Gaṇḍakī river. -नाभिः the nave of a wheel. -नामन् m. 1 the ruddy goose (चक्रवाक). -2 a pyritic ore of iron. -नायकः 1 the leader of a troop. -2 a kind of perfume. -नेमिः f. the periphery or circumference of a wheel; नीचैर्गच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण Me.19. -पाणिः an epithet of Viṣṇu; Bg.11.49. -पादः, -पादकः 1 a carriage. -2 an elephant. -पालः 1 the governor of a province. -2 an officer in charge of a division of an army. -3 horizon. -4 a circle. -5 one who carries a discus. -फलम् a kind of discus. -बन्धुः, -बान्धवः the sun. -बालः, -डः, -वालः, -लम्, -डम् 1 a ring, circle. -2 a collection, group, multitude, mass; कैरव- चक्रवालम् Bh.2.74; प्रकटयसि कुमुच्चैरर्चिषां चक्रवालं Rati.4.16; Mv.6.4; Mu.3.21.; K.126,178. -3 horizon. (-लः) 1 a mythical range of mountains supposed to encircle the orb of the earth like a wall and to be the limit of light and darkness. -2 the ruddy goose. -बालधिः a dog. -भृत् m. 1 one who holds a discus. -2 Name of Viṣṇu. -भेदिनी night. -भ्रमः, -भ्रमिः f. a lathe or grindstone; आरोप्य चक्रभ्रमिमुष्णतेजास्त्वष्ट्रेव यत्नोल्लिखितो विभाति R.6. 32; चक्रभ्रमीवद्धृतशरीरः Sāṅ. K.67. -भ्रान्तिः f. revolution of wheels; V.1.5. -मण्डलिन् m. a species of cobra. -मुखः a hog. -मुषलः a battle carried on with the discus and club. -यानम् a wheel-carriage. -रदः a hog. -वर्तिन् m. 1 an emperor, universal monarch, sovereign of the world, a ruler whose dominions extend as far as the ocean (आसमुद्रक्षितीश Ak.); पुत्रमेवंगुणोपेतं चक्रवर्तिनमाप्नुहि Ś.1.12; तव तन्वि कुचावेतौ नियतं चक्रवर्तिनौ । आसमुद्रक्षितीशो$पि भवान् यत्र करप्रदः ॥ Udb. (where there is a pun on the word चक्रवर्तिन्, the other meaning being 'resembling in shape the ruddy goose', 'round'); -2 (hence) head, foremost; आपद्गतः किल महाशयचक्रवर्ती विस्तारयत्यकृतपूर्वमुदार- भावम् Bv.1.7; कवयस्तर्कयाञ्चक्रुरित्थं ते चक्रवर्तिनः Parṇal.5.38. -3 a kind of horse having one or three curls on the shoulder; स्कन्धपार्श्वे यदावर्त एको वा यदि वा त्रयः । चक्रवर्ती स विज्ञेयो वाजी भूपालमन्दिरे ॥ Śālihotra of Bhoj. -वर्मन् m. Name of a king of Kashmir; चक्रवर्माभिधं राज्ये क्षीणपुण्यो व्यपद्यत Rāj. T.5.287. -वाकः 1 (-की f.) the ruddy goose; दूरी- भूते मयि सहचरे चक्रवाकीमिवैकाम् Me.83. ˚बन्धुः the sun. -2 a kind of horse, having white feet and white eyes; श्वेताभः श्वेतपादश्च तथा स्यात् श्वेतलोचनः । चक्रवाकः स विज्ञेयो राजार्हो वाजि सत्तमः ॥ Śālihotra of Bhoj. -वाटः 1 a limit, boundary. -2 a lamp-stand. -3 engaging in an action. -वातः a whirlwind, hurricane; चक्रवातस्वरूपेण जहारासीनमर्भकम् Bhāg.1. 7.2. -वृद्धिः f. 1. interest upon interest, compound interest; Ms.8.153,156. -2 wages for transporting goods in a carriage. -व्यूहः a circular array of troops. -संज्ञम् tin. (-ज्ञः) the ruddy goose. -साह्वयः the ruddy goose. -हस्तः an epithet of Viṣṇu.


Dictionary: Apte
Literary Sources:
Synonyms:
Wikipedia: No Wiki page found.
Wiki Articles:

Part of Speech: Coming soon
Gender: Coming soon

Commentary
No commentaries yet.

Discussion
comments powered by Disqus

Similar Words

Search
  

Parse Time: 0.046s Search Word: cakram Input Encoding: IAST: cakram


Donate