ṇa ण

Definition: krt affix अ, added optionally to the roots headed by ज्वल् and ending with कस् in the first conjugation (see ज्वलिति above) in the sense of agent, and necessarily to the root श्यै, roots ending with अा and the roots व्यध्, आस्रु, संस्रु, इ with अति, सो with अव, हृ with अव, लिह्, श्लिष् and श्वस्, to the roots दु and नी without any prefix and optionally to ग्रह्: e. g. ज्वालः or ज्वलः, अवश्यायः, दायः, धायः, व्याधः, अास्त्रावः, संस्त्रवः, अत्यायः, अवसायः, अवहार:, लेहः, श्लेष:, श्वास:, दावः, नाय:, ग्रहः or ग्राहः:; in the case of the root ग्रह् the affix ण is applied by ब्यवस्थितविभाषा, the word ग्रहः meaning a planet and the word ग्राहः meaning a crocodile; cf Kas. on P. III. 1.140-143; (2) krt affix अ in the sense of verbal activity (भाव) applied along with the affix अप् to the root अद् with नि; e.g.न्यादः निघसः; cf. P. III.3.60; (3) krt affix ण prescribed by the Varttikakara after the roots तन्, शील्. काम, भक्ष् and चर् with आ; cf. P.III.1.140 Vart 1, and III. 2.l Vart. 7; (4) tad. affix अ in the sense of अपत्य added along with टक् also, to a word referring to a female descendant (गेीत्रस्त्री) if the resultant word indicates censure; e. g. गार्भ्यः गार्गिकः cf. P. IV.1.147, 150; (5) tad. affix अ in the sense of अपत्य added also with the affix फिञ्, to the word फाण्टाहृति: (6) tad. affix अ in the sense of 'a game' added to a word meaning 'an instrument in the game'; e.g. दाण्डा, मौष्टा: cf. P. IV.2.57: {7) tad. affix अ added to the word छत्त्र and others in the sense of 'habituated to' e.g. छात्र:, शैक्षः, पौरोहः चौर:: cf. P.IV. 4.62: (8) tad. affix अ added to the words अन्न, भक्त, सर्व, पथिन्, यथाकथाच, प्रज्ञा, श्रद्धा, अर्चा, वृत्तिं and अरण्य in the senses specified with respect to each; e.g. आन्नः (मनुष्यः) भाक्तः (शालिः), सार्वे (सर्वस्मै हितम्), पान्थः, याथाकथाचं (कार्यम्), प्राज्ञः or प्रज्ञावान्, श्राद्धः or श्रद्धावान्, अार्चः or अर्चावान्, घार्त्तः or वृत्तिमान् and अारण्याः (सुमनसः); cf. Kas. on P.IV. 4.85, 100, V.1.10, 76, 98, V.2.101 and IV.2.104 Varttika.


Dictionary: Abhyankar
Literary Sources:
Synonyms:
Wikipedia: